Lịch sử kinh tế Singapore (1965–2065)

Lịch sử kinh tế Singapore (1965–2065) - Ravi Menon (Ravi Menon: An economic history of Singapore – 1965–2065) Bài phát biểu của Ravi Menon (Giám đốc Điều hành của Cơ quan Tiền tệ Singapore) năm 2015 có tiêu đề "Lịch sử Kinh tế Singapore: 1965–2065", được trình bày từ góc nhìn tưởng tượng của năm 2065, nhìn lại lịch sử Singapore,100 năm từ ngày độc lập. Singapore là một thành phố-quốc gia với quy mô dân số nhỏ, vị trí địa lý đặc biệt và mô hình quản trị riêng; Tuy nhiên, bài phát biểu của Ravi Menon cung cấp những nguyên lý phát triển. • thích ứng liên tục với bối cảnh mới; • lấy năng suất và đổi mới sáng tạo làm động lực tăng trưởng; • đầu tư vào con người; • xây dựng thể chế hiệu quả và đáng tin cậy; • duy trì tầm nhìn dài hạn nhưng linh hoạt trong cách thực hiện. Việt Nam là một quốc gia có diện tích lớn hơn nhiều so với Singapore, dân số trên 100 triệu người, cơ cấu kinh tế đa dạng và điều kiện phát triển khác biệt. Vì vậy, bài học cốt lõi ở đây không phải là sao chép chính sách cụ thể của Singapore. Tuy nhiên, nếu các nguyên lý mà Ravi Menon nhấn mạnh ở trên, được chuyển hóa phù hợp với điều kiện của Việt Nam, có thể hỗ trợ việc hiện thực hóa các mục tiêu đến năm 2045 mà Đại hội XIV đã xác định.

I. Mở đầu

Đây không phải là một bài nghiên cứu kinh tế thông thường, cũng không phải là một bài dự báo tăng trưởng của Singapore. Ngay những dòng đầu tiên, Ravi Menon đã nhấn mạnh: “Mọi điều tôi nói về tương lai đều hoàn toàn là sự tưởng tượng” (Everything about the future said here is pure imagination). Điều này rất quan trọng. Ravi Menon muốn người đọc không tập trung vào việc năm 2065 sẽ chính xác ra sao, mà hãy nhìn vào những động lực kinh tế dài hạn (long-run economic forces) đã và sẽ định hình Singapore. Do vậy có thể gọi đây là một bài nghiên cứu về động lực phát triển (drivers of development) hơn là dự báo kinh tế (forecasting). II. Vì sao Ravi Menon lại chọn năm 2065? Bài phát biểu được trình bày năm 2015, khi đó Singapore mới tròn 50 năm độc lập. Nhưng trong bài viết, ông giả định rằng vàonăm 2065, Singapore đang kỷ niệm 100 năm lập quốc. Tức là toàn bộ phần từ 2015 đến 2065 là một thí nghiệm tư duy (thought experiment). Đây là phương pháp thường gặp trong kinh tế học và hoạch định chính sách. Thay vì hỏi: "Điều gì sẽ xảy ra?" ông hỏi: "Nếu Singapore tiếp tục duy trì các nguyên tắc phát triển hiện nay, thì sau 100 năm Singapore có thể sẽ thành quốc gia như thế nào?" Đây chính là một cách xây dựng tầm nhìn chiến lược (strategic vision) trong bài viết của Ravi Menon. III. "Global-Asian" – Một khái niệm rất đặc biệt Một trong những câu quan trọng nhất của bài phát biểu là Singapore phát triển để trở thành một Global-Asian entity, không bị giới hạn bởi địa lý hay lịch sử. Đây không phải là khẩu hiệu. Nó phản ánh triết lý phát triển của Singapore trong hơn nửa thế kỷ đã qua.

1. Không bị giới hạn bởi địa lý Singapore chỉ rộng khoảng 580 km² khi mới độc lập, gần như không có tài nguyên thiên nhiên, không có vùng hậu phương kinh tế và phụ thuộc vào bên ngoài về lương thực, năng lượng, thậm chí cả nước sạch. Theo lý thuyết kinh tế truyền thống, đó là một nền kinh tế: không có tài nguyên, không có thị trường lớn, không có lợi thế tự nhiên. Nhưng Singapore đã lựa chọn tạo ra lợi thế bằng: thể chế; nguồn nhân lực; kết nối quốc tế; công nghệ; thương mại. Đây là minh chứng cho tư tưởng: Lợi thế cạnh tranh có thể được kiến tạo (created comparative advantage), chứ không chỉ là lợi thế tự nhiên (natural comparative advantage). Điều này gợi nhớ đến lý thuyết của Michael Porter về lợi thế cạnh tranh quốc gia và các nghiên cứu về thể chế của Douglass North.
2. Không bị giới hạn bởi lịch sử Nhiều quốc gia dựa vào: lịch sử lâu đời; quy mô dân số; tài nguyên; đế chế trong quá khứ. Singapore thì không. Năm 1965, quốc gia này vừa tách khỏi Liên bang Malaysia trong hoàn cảnh đầy bất định. Thủ tướng Lý quang Diệu (Lee Kuan Yew) từng gọi ý tưởng về một Singapore độc lập là một "phi lý về chính trị, kinh tế và địa lý". Nhưng Ravi Menon muốn chứng minh rằng Lịch sử không quyết định số phận của Singapore. Điều quyết định là: chất lượng thể chế; khả năng học hỏi; năng lực thích ứng; tầm nhìn dài hạn.

IV. Một cách nhìn rất khác về phát triển kinh tế Thông thường, khi đánh giá một nền kinh tế, người ta thường hỏi: GDP tăng bao nhiêu? Thu nhập bình quân đầu người là bao nhiêu? Tăng trưởng năm nay đạt bao nhiêu phần trăm? Ravi Menon cho rằng như vậy là chưa đủ. Ông đề xuất đánh giá nền kinh tế từ ba góc độ:

1. Level of Income (Mức thu nhập)
2. Generation of Income (Cách thức tạo ra thu nhập)
3. Distribution of Income (Phân phối thu nhập).

Đây chính là khung tư duy xuyên suốt của toàn bộ bài phát biểu. Tiếp theo, ông đi sâu vào phân tích làm rõ từng trụ cột. V. Trụ cột thứ nhất: Mức thu nhập (Level of Income ) Đây là câu hỏi đơn giản nhất: Người dân hiện giàu đến mức nào? Để trả lời, tác giả sử dụng: GDP bình quân đầu người. Ông lần lượt mô tả hành trình từ khoảng 500 USD/người năm 1965, lên khoảng 56.000 USD năm 2015, và giả định đạt 120.000 USD năm 2065, qua đó minh họa quá trình chuyển từ một nền kinh tế thu nhập thấp thành một trong những đô thị giàu nhất thế giới. Đây là thước đo về kết quả của phát triển. VI. Trụ cột thứ hai: Cách thức tạo ra thu nhập (Generation of Income) Đây là điểm làm cho bài phát biểu khác biệt. Ravi Menon không chỉ quan tâm: Singapore giàu. Ông còn hỏi: Singapore giàu bằng cách nào? Ông nhấn mạnh đến: năng suất lao động; đổi mới sáng tạo; trình độ kỹ năng; cường độ carbon; hiệu quả sử dụng nguồn lực. Đây chính là tư tưởng của kinh tế học tăng trưởng hiện đại. Theo mô hình Solow, tăng trưởng dài hạn không thể dựa mãi vào việc tăng vốn và lao động. Các mô hình tăng trưởng nội sinh của Paul Romer còn nhấn mạnh rằng tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo mới là nguồn gốc lâu dài của tăng trưởng. Ravi Menon đi theo cách tiếp cận này: sự giàu có bền vững phải được tạo ra từ năng suất, chứ không chỉ từ việc huy động thêm nguồn lực. VII. Trụ cột thứ ba: Phân phối thu nhập (Distribution of Income) Đây là phần nhiều nền kinh tế thường bỏ qua. Một quốc gia có thể tăng trưởng rất nhanh, nhưng khoảng cách giàu nghèo có thể cũng tăng rất nhanh. Vì vậy, Ravi Menon xem phân phối thu nhập là một tiêu chí độc lập để đánh giá thành công của phát triển. Ông cho rằng sự cải thiện phân phối thu nhập đến từ hai nhóm chính sách: Đầu tư mạnh vào giáo dục và phát triển kỹ năng; và Hệ thống thuế và chuyển giao ngày càng mang tính lũy tiến hơn. Đồng thời, ông cũng thừa nhận rằng bất bình đẳng về tài sản vẫn khó cải thiện hơn bất bình đẳng về thu nhập. Điều này cho thấy phát triển không chỉ là tăng quy mô chiếc bánh kinh tế, mà còn là cách chia sẻ thành quả của tăng trưởng. Bài học đối với Việt Nam Khung phân tích của Ravi Menon cũng gợi mở ba câu hỏi lớn cho Việt Nam:

1. Mức thu nhập: Thu nhập bình quân đầu người tăng lên đến đâu và phản ánh mức sống thực tế như thế nào?
2. Nguồn gốc tăng trưởng: Tăng trưởng hiện nay dựa nhiều hơn vào năng suất, đổi mới sáng tạo và công nghệ, hay vẫn chủ yếu dựa vào vốn đầu tư, lao động giá rẻ và khai thác tài nguyên?
3. Phân phối thành quả: Lợi ích của tăng trưởng có được chia sẻ tương đối công bằng giữa các vùng miền, nhóm dân cư và các thế hệ hay không? Đây sẽ là ba câu hỏi xuyên suốt khi chúng ta tiếp tục phân tích các giai đoạn phát triển của Singapore trong những phần tiếp theo của bài phát biểu.